Tài liệu du học Nhật có nhiều từ mượn nguyên bản tiếng Nhật hoặc viết tắt, và hiểu sai một từ đôi khi dẫn tới chọn nhầm chương trình. Bài này gom các thuật ngữ thường gặp thành bốn nhóm: giấy tờ và thị thực, bậc học, kỳ thi, cuộc sống hằng ngày. Mỗi mục chỉ giải thích ngắn gọn để bạn nhớ.
Tóm tắt nhanh
- Thuật ngữ chia thành bốn nhóm cho dễ nhớ.
- COE là giấy tờ quan trọng trong quy trình xin thị thực du học.
- Senmon và kenkyusei là hai khái niệm dễ nhầm với đại học và thạc sĩ.
- Thủ tục và tên gọi có thể điều chỉnh, hãy đối chiếu với nguồn chính thức.
Mục lục
- Nhóm 1: giấy tờ và thị thực
- Nhóm 2: bậc học
- Nhóm 3: các kỳ thi và chứng chỉ
- Nhóm 4: cuộc sống hằng ngày
- Bảng ghi nhớ nhanh
- Sai lầm thường gặp
- Cách đọc một bức thư từ trường Nhật
- Một số cách dùng thuật ngữ trong ngữ cảnh
- Nguồn tra cứu nên dùng
- Câu hỏi thường gặp
- Bước tiếp theo
Nhóm 1: giấy tờ và thị thực
COE (Certificate of Eligibility)
Giấy chứng nhận tư cách lưu trú do cơ quan xuất nhập cảnh Nhật cấp, thường được trường tiếp nhận nộp thay. Có COE giúp quá trình xin thị thực thuận hơn, nhưng đây chưa phải thị thực. Xem từ COE đến thị thực.
Thị thực du học
Được cấp tại cơ quan đại diện của Nhật ở nước ngoài, trên cơ sở COE và hồ sơ khác.
Thẻ cư trú (zairyu card)
Thẻ chứng minh tư cách lưu trú khi bạn sống tại Nhật. Cần mang theo và cập nhật khi đổi địa chỉ hay tư cách theo quy định.
Nhóm 2: bậc học
Nihongo gakko (trường tiếng Nhật)
Cơ sở dạy tiếng Nhật cho người nước ngoài. Xem học tiếng Nhật tại Nhật.
Senmon gakko
Trường nghề chuyên môn, đào tạo kỹ năng thực hành. Khác với đại học về mục tiêu và học thuật. Bạn có thể đọc chi tiết trong bài về senmon.
Daigaku và daigakuin
Đại học (cử nhân) và sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ). Nội dung sau đại học nằm trong thạc sĩ và kenkyusei.
Kenkyusei
Sinh viên nghiên cứu, thường là giai đoạn học và làm quen phòng nghiên cứu trước khi vào chương trình chính thức. Điều kiện thay đổi theo trường, nên cần hỏi giáo sư hoặc phòng đào tạo.
Nhóm 3: các kỳ thi và chứng chỉ
JLPT
Kỳ thi năng lực tiếng Nhật, từ N5 đến N1, đánh giá trình độ ngôn ngữ nói chung.
EJU
Kỳ thi dành cho người nước ngoài muốn vào đại học Nhật, gồm các môn như tiếng Nhật và môn học khác tuỳ ngành. Phân biệt JLPT và EJU ở bài JLPT và EJU.
Nyushi
Từ chỉ kỳ thi tuyển sinh. Mỗi trường có quy định thi riêng, có thể gồm thi viết, phỏng vấn hoặc tuyển bằng hồ sơ.
Nhóm 4: cuộc sống hằng ngày
- Shikaku-gai katsudo kyoka: giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú, thường liên quan tới làm thêm của sinh viên.
- Kokumin kenko hoken: bảo hiểm y tế quốc dân, thường là bắt buộc với người cư trú dài hạn.
- Shiki-kin, rei-kin: tiền đặt cọc và tiền lễ khi thuê nhà, tuỳ chính sách chủ nhà.
- Jūmin-hyō: giấy chứng nhận cư trú, cần cho nhiều thủ tục hành chính.
Các khái niệm này được liên hệ với chuẩn bị sang Nhật và làm thêm khi du học Nhật.
Bảng ghi nhớ nhanh
| Thuật ngữ | Nghĩa ngắn | Dễ nhầm với |
|---|---|---|
| COE | Giấy chứng nhận tư cách lưu trú | Thị thực |
| Senmon | Trường nghề chuyên môn | Đại học |
| Kenkyusei | Sinh viên nghiên cứu | Thạc sĩ chính quy |
| JLPT | Thi năng lực tiếng Nhật | EJU |
| EJU | Thi vào đại học cho người nước ngoài | JLPT |
| Zairyu card | Thẻ cư trú | Hộ chiếu |
Sai lầm thường gặp
- Nghĩ COE là thị thực.
- Cho rằng senmon cùng nghĩa với đại học.
- Nhầm JLPT thay cho EJU khi nộp đại học.
- Bỏ qua hoạt động ngoài tư cách khi tìm việc làm thêm.
Cách đọc một bức thư từ trường Nhật
Thư và email từ trường Nhật thường dùng ngôn ngữ trang trọng. Bạn có thể gặp những từ như thông báo trúng tuyển, hạn đóng học phí, hạn nhận giấy tờ. Hãy đọc từng dòng, ghi lại ngày tháng và việc cần làm.
- Xác định đây là thông báo gì: kết quả, yêu cầu bổ sung hay hướng dẫn thủ tục.
- Ghi lại hạn chót và khoản tiền, nếu có.
- Dịch từ nào chưa chắc nghĩa bằng công cụ, rồi hỏi lại trường để xác nhận.
- Phản hồi lịch sự, đúng hạn, bằng cách trường chỉ định.
Một số cách dùng thuật ngữ trong ngữ cảnh
Khi nói chuyện với bạn bè hoặc người quen từng học ở Nhật, bạn sẽ nghe họ dùng nhiều từ viết tắt hoặc từ lóng. Hãy hỏi lại khi chưa rõ nghĩa, vì có thể từ ấy dùng không đúng nghĩa chính thức. Cách an toàn là luôn đối chiếu với tài liệu của trường và cơ quan nhà nước.
Bạn cũng có thể kết hợp bài này với quy trình từ COE đến thị thực để hiểu thứ tự các giấy tờ xuất hiện.
Nguồn tra cứu nên dùng
- Trang chính thức của cơ quan xuất nhập cảnh Nhật Bản cho thuật ngữ về thị thực và tư cách lưu trú.
- Trang tuyển sinh của trường cho các khái niệm về bậc học và kỳ thi.
- Tài liệu định hướng dành cho sinh viên quốc tế do trường hoặc chính quyền địa phương phát hành.
Tránh dựa vào bản dịch lỏng lẻo trên mạng xã hội vì dễ lệch nghĩa so với quy định chính thức.
Câu hỏi thường gặp
COE khác thị thực chỗ nào?
COE do cơ quan xuất nhập cảnh Nhật cấp, thể hiện bạn đủ điều kiện xin tư cách lưu trú. Thị thực được cấp tại cơ quan đại diện nước ngoài dựa trên hồ sơ.
Kenkyusei có phải là thạc sĩ?
Không phải theo nghĩa bằng cấp chính thức. Đây thường là giai đoạn nghiên cứu trước khi vào chương trình thạc sĩ hay tiến sĩ, tuỳ trường.
Senmon có bằng giống đại học không?
Bằng của senmon có tên gọi và vị thế khác với bằng cử nhân. Hãy kiểm tra điều kiện liên thông và nghề nghiệp.
Có cần biết hết thuật ngữ trước khi nộp hồ sơ?
Không cần, nhưng nên hiểu các từ gắn với giấy tờ và quyết định lớn. Bạn có thể tra khi gặp.
Bước tiếp theo
Hãy lưu bài này làm sổ tay tra cứu nhanh khi đọc email và hợp đồng. Khi cần hiểu quy trình rộng hơn, xem tổng quan giáo dục Nhật Bản. Mọi thuật ngữ liên quan thủ tục cần được đối chiếu với tài liệu chính thức vì có thể thay đổi.